Home (NL)
Nieuwe artikelen
Bijgewerkte artikelen
Nostradamus
Onderzoeksresultaten
Analyse kwatrijnen
Tweede Wereldoorlog
Discussieplatform
Publicaties
Lezingen
Interviews/recensies
Frans onderzoek
Web links
Contact
Gratis nieuwsbrief
Privacy / cookies
Redactioneel
top

NOSTRADAMUS, ASTROLOGIE EN DE BIJBEL
DISCUSSIEPLATFORM
Les Significations de l'Eclipse qui sera le 16. Septembre 1559
- T.W.M. van Berkel -

English version
 

Les Significations

Voorplaat 
LES SIGNIFICATIONS...

Inhoud en publicatiegeschiedenis
In Les Significations de l’éclipse QUI SERA LE 16. Septembre 1559 staan voorspellingen, gebaseerd op een Maansverduistering in september 1559. Er staat ook een repliek in op critici van Nostradamus, in het bijzonder op Hercules le François, pseudoniem van de schrijver van La Premiere Invective du Seigneur Hercules le Francois, contre Monstradamus, gepubliceerd in 1557 door hetzij Pierre Roux (Avignon) of Michel Roux (Lyon).[1] Les Significations… is opgedragen aan Jacques-Marie Sala, bisschop van Viviers en vice-legaat.[2]
Volgens bibliografische gegevens in Les Significations… begon het schrijven ervan in 1558, kort na het voltooien van de Almanach 1559.[3] Het schrijven was voltooid op 14 augustus 1558.[4] Les Significations… werd gepubliceerd door Guillaume le Noir in Parijs. Le Noir vermeldde niet in welk jaar.[5]
In 1589 publiceerde Jean-Aimé de Chavigny Receuil des présages prosaiques de m. Michel de Nostradame in Grenoble. Het Receuil… bevat de Présages en vers (een compilatie van 151 vierregelige verzen, bekend als de "Présages") en de Présages en prose, twaalf boeken met commentaar op de Almanachs en Pronostications. De Maansverduistering van september 1559 is het onderwerp van het laatste gedeelte van boek 4.[6]
In 1879 schreef de Franse abt Henri Torné-Chavigny een brief waarin hij het verband besprak tussen Les Significations… en het overlijden van Henri II. Hij beschreef ook de citaten uit de Eclipsium omnium 1554-1606, geschreven door Cyprianus Leovitius en uitgegeven in 1556.[7]
In 1904 werd Les Significations… herdrukt door Henri Douchet in Méricourt-l'Abbé, dankzij de Franse abt Hector Rigaux. De brief van Torné-Chavigny werd toegevoegd als een soort voorwoord. Exemplaren van deze facsimile worden bewaard in de British Library, de Franse Nationale Bibliotheek en het Paul Arbaud Museum in Aix-en-Provence, Frankrijk.[8]
In 1999 publiceerde Bernard Chevignard Présages de Nostradamus, waarin de Présages en vers staan, de eerste vier boeken van de Présages en prose, twee Pronostications (1557 en 1558),
Les Significations…en een engelse vertaling van de "Présages" in de Almanach 1559.

De tweede Centurie van de Profetieën
In Les Significations… staat een verwijzing naar een geschrift waarin Nostradamus de tweede Centurie van zijn Profetieën uitlegt.[9] Omdat Les Significations… voltooid was op 14 augustus 1558 (volgens de bibliografische gegevens), bevat Les Significations… de meest vroege verwijzing naar de Centuriën. Deze verwijzing impliceert dat er een verband bestaat tussen  Les Significations… en kwatrijnen in de tweede Centurie. Een andere implicatie is dat Nostradamus ook interpretaties van andere Centuriën zou hebben geschreven.
De zoektocht naar de interpretatie van de tweede Centurie en die van andere Centuriën is van meet af aan vergeefs geweest. De Chavigny schreef in zijn verhandeling over de Maansverduistering van september 1559 dat dit geschrift nooit was gezien.
[10]

 

Halbronn’s twijfels over de authenticiteit
Voor dr. Jacques Halbronn stond de authenticiteit van Les Significations… allerminst vast. In zijn proefschrift Le texte prophétique en France. Formation et fortune (1999) citeerde hij een Engelse vertaling van een voorspelling voor juni 1559:

Fraunce to be greatly augmented, to triumphe, to magnifie and specially his ovvne monarke.[11]

Halbronn tekende aan dat deze voorspelling op geen enkele manier verwijst naar het fatale ongeluk van Henri II op 30 juni 1559, noch naar diens overlijden op 10 juli 1559, en vond het hoogst twijfelachtig dat Nostradamus deze gebeurtenissen zou hebben voorspeld.[12]

In Les Significations… staat een conjunctie vermeld tussen Mars in het achtste huis van de horoscoop van de Maansverduistering en de Vaste Ster Antares. Dit was overgenomen uit Eclipsium omnium… en uitgewerkt.[13] Volgens Les Significations… wijst deze conjunctie op plotselinge, gewelddadige dood en het in het openbaar overlijden van iemand.[14] Volgens Halbronn wijst deze conjunctie op de wond boven een oog die Henri II opliep tijdens het tournooi op 30 juni 1559.[15] Desondanks hield hij vast aan de stelling dat de zinspelingen op het overlijden van Henri II en François II na hun overlijden waren opgesteld.
Een andere reden voor Halbronn om te twijfelen aan de authenticiteit van Les Significations… was de afkorting H.T.H.N.S. Deze afkorting heeft dezelfde kenmerken als die, welke zijn gebruikt door De Chavigny in diens Pléiades.[16]
Vanwege de verwijzing naar de tweede Centurie twijfelde Halbronn ook aan de authenticiteit. Als rond 1558 het begrip "Centurie" algemeen bekend zou zijn, gelet op de editie-Bonhomme-1555 en de beide edities-Du Rosne-1557, zou een verwijzing naar Centuriën voor de hand liggen. Echter, tijdgenoten van Nostradamus zoals Couillard (1556) en Videl (1558) verwezen altijd naar Profetieën in plaats van naar Centuriën.[17]

 

Gruber’s argumenten ten gunste van authenticiteit
Dr. Elmar R. Gruber schrijft Les Significations…toe aan Nostradamus. Volgens hem is het niet logisch dat lang na een Maansverduistering een boek zou zijn geschreven dat voorspellingen zou bevatten op grond van die Maansverduistering en voorzien zou worden van een eerdere verschijningsdatum. In zijn artikel Reconsidering the Nostradamus plot beschrijft hij zijn argumenten als volgt:

In all probability, Nostradamus had in mind to publish a rejoinder to his critics, but he knew very well that such a book would be hard to sell. The public at large was not interested in fierce debates. Hence, he decided to take advantage of the impending eclipse of the moon, to issue an interpretation of this prodigious sign in which he would also include a heated reply to his detractors. Most likely he wanted to bring the book out soon and did not want to lose time by writing a piece about the coming eclipse on his own. Therefore he relied on the work by Leovitius and had the brilliant idea of changing the subject from the interpretation of the celestial phenomenon without further notice on fol. Biir in the middle of a sentence and turn to the topic of the counter-attack – which was his central idea for this publication in the first place.[18]

De argumenten van Gruber ten gunste van authenticiteit verschillen volledig van die ten gunste van vervalsing en staan er in scherp contrast mee.
Op het eerste gezicht lijken de opmerkingen over  lage verkoopcijfers
en de desinteresse van het grote publiek in pittige discussies de veronderstelling te billijken dat Nostradamus besloot om zijn reactie op critici in te bedden in een serie voorspellingen aangaande een toekomstige Maansverduistering. Echter, kritische tijdgenoten van Nostradamus zoals Couillard en Videl vonden het de moeite waard een aanval op Nostradamus te publiceren zonder ook maar één enkele voorspelling. Blijkbaar waren zij van mening dat een dergelijke aanval zou verkopen en het grote publiek zou interesseren, anders hadden zij een andere manier gezocht om Nostradamus te bekritiseren. Nostradamus kon daarom op dezelfde verkoopcijfers rekenen. Lage verkoopcijfers van de geschriften van zijn critici zouden hem de gelegenheid hebben gegeven hun kritiek te negeren en er het zwijgen toe te doen.
Wat betreft authenticiteit zijn de argumenten van Gruber niet afdoende en leiden ze tot vragen over een theorie, gebaseerd op veronderstelde verkoopcijfers, die niemand kan beantwoorden.

 

Onverenigbare astrologische beschrijvingen
In Les Significations… was niet de zodiacale lengte van Mars vermeld (7:32 Sagittarius), maar de huispositie: "in het achtste huis, niet ver verwijderd van Antares".[19]
In juni 2003 leidde een controle  van astrologische gegevens tot nieuwe vondsten.[20] Mars staat in Les Significations… ook genoemd in het inleidende deel. Volgens dit deel staat Mars in het midden van de hemel, vierkant de Cauda Draconis (Zuidelijke Maansknoop).[21] Herberekening van de horoscoop van de Eclips met hedendaagse software laat zien dat de zodiacale lengte van Mars 5:25:48 Steenbok is, conjunct het MC op 0:45:01 Steenbok. Volgens deze berekeningen staat Mars in het tiende huis (het midden van de hemel), vierkant de Cauda Draconis op 0:15:23 Weegschaal. In het achtste huis staan geen planeten. De  Grandes Ephémérides van Gabriel (deel 1, uitg. Trédaniel, Parijs) laten ook zien dat Mars in de begingraden van Steenbok staat.[22] Wanneer Mars op 7:32 Sagittarius zou staan, zou er nooit een vierkant mogelijk zijn met de Cauda Draconis.

Horoscoop door Leovitius

Horoscoop door Van Berkel

Horoscoop Maansverduistering 16 september 1559 in ECLIPSIUM OMNIUM... 
Mars staat op 7:32 Boogschutter in 8.
Horoscoop Maansverduistering 16 september 1559 volgens hedendaagse software. 
Mars staat in Steenbok in 10. Er staan geen planeten in Boogschutter in 8.

De bevindingen rond de positie van Mars leidden tot twee belangrijke conclusies. De eerste conclusie was dat de horoscoop van de Eclips, berekend door Leovitius, een fout bevat. Mars staat niet op 7:32 Sagittarius in het achtste huis, maar op de zesde graad Steenbok in het tiende huis, conjunct het MC. De verwijzing van Leovitius naar een Mars-Antares conjunctie in het achtste huis is onjuist en de voorspellingen die erop zijn gebaseerd, zijn ongegrond.
De tweede conclusie was dat deze fout over het hoofd is gezien tijdens het schrijven van
Les Significations… Er is een horoscoop berekend waarin Mars in het tiende huis staat. Deze positie, de correcte positie, is beschreven in het inleidend gedeelte van Les Significations…, inclusief het vierkant van Mars met de Cauda Draconis. Echter, dit werd gepresenteerd samen met de Mars-Antares conjunctie in het achtste huis, overgenomen uit het boek van Leovitius. De schrijver van Les Significations…, die het effect van deze conjunctie verder uitwerkte, zag de fout in de horoscoop, berekend door Leovitius, over het hoofd en realiseerde zich niet dat de twee beschrijvingen onverenigbaar zijn.[23]

 

Traditionele regels aangaande de tijdspanne van voorspellingen die zijn gebaseerd op Eclipsen
De traditionele regels aangaande het bepalen van tijdspannen van voorspellingen die zijn gebaseerd op Zons- en Maansverduisteringen, zijn opgesteld door Ptolemeus en opgetekend in de Tetrabiblos.[24] Het aantal uren van een Zonsverduistering weerspiegelt het aantal jaren van de uitwerking. Het aantal uren van een Maansverduistering weerspiegelt het aantal maanden. De uitwerking van een Zons- of Maansverduistering begint altijd ná de verduistering. Het toppunt van de uitwerking hangt af van de positie van de Eclips ten opzichte van de Ascendant, de Descendant of het MC. Volgens deze regels bestaat er geen voorwerking. Ptolemeus geeft geen tijdsysteem op basis van de heerser van de Eclips en de schrijver van dit artikel kent dergelijke systemen niet.

Nostradamus kende de regels van Ptolemeus aangaande de bepaling van de tijdspanne van voorspellingen, gebaseerd op Maansverduisteringen. In Pronostication nouvelle pour l’an mil cinq cens cinquante & huict besprak hij de Maansverduistering van 2 april 1558, 12:32. De uitwerking ervan zou verscheidene maanden duren. Nostradamus refereerde aan Ptolemeus, zonder het noemen van een voorwerking:

...son sinistre presage durera autant de moys comme quadruplicant les heures de sa duration [...] comme afferme Ptolomée en son second livre de Quadripar. chap 7 au milieu...[25]

 

Berekening van de tijdspanne door Leovitius
De volledige titel, afgedrukt aan het begin van de voorspellingen van Leovitius op grond van de Maansverduistering van september 1559, luidt als volgt:

Praedictio astrologica ad annum dominum 1559 & 1560. Referenda estautem potissimum ad finem anni domini 1559. Deinde ad principium anni domini 1560. Quia tunc effectus eclipsis Lunaris faevient quae anno domini 1559. die 16.Septembris fiet, ut supra in descriptione progressionis eclipsium annotatum extat.

Over de duur van de uitwerking staat in de titel dat de uitwerking begint op 16 september 1559 en eindigt in het begin van 1560. De einddatum die Leovitius geeft in de beschrijving van de duur van de Maansverduistering, is 4 januari 1560. Hij paste de regels van Ptolemeus toe en specificeerde zijn berekening.
Volgens Eclipsium omnium… begon de Maansverduistering van 16 september 1559 om 16:05 en eindigde hij om 19:47. De duur was 3 uur en 42 minuten. In het geval van deze Eclips is 1 uur gelijk aan 30 dagen, 30 minuten aan 15 dagen, 15 minuten aan 7,5 dagen, 5 minuten aan 2,5 dagen en 1 minuut aan 0,5 dag. De 3 uur en 42 minuten zijn gelijk aan 112 dagen. Uitgaande van 16 september 1559 (dag #1) is de einddatum van de uitwerking 4 januari 1560 (dag #112).

Het lijkt erop dat de volledige titel van Les Significations… eveneens een tijdspanne van een aantal maanden aangeeft:

Les Significations de l’Eclipse, qui sera le 16 Septembre 1559 laquelle fera sa maligne extension inclusivement, jusques à l’an 1560 diligemment observées par maistre Michel Nostradamus, docteur en medecine de Salon de Craux en Provence. Avec une sommaire responce à ses detracteurs.

De woorden jusques à l’an 1560 schijnen te betekenen: tot aan het jaar 1560; niet: tot en met het jaar 1560.

In Présages en prose, boek 4, sectie D’un autre presage sur la mesme année [1559], luidt de tekst van item #342:

Si dans les quatre parties de l’année adviennent aucunes estranges adventures, les fault attendre dans le revolu de ces trois mois, Septembre, Octobre, Novembre & la moitié de Decembre, par l’influence de l’Eclipse. Et puis ce qu’on attendra se prolongera pour quelque temps.[26]

Deze voorspelling verwijst naar een tijdspanne van een aantal maanden, van september tot medio december 1559. In deze periode loopt de Zon van de eerste graad Weegschaal naar de eerste graad Steenbok. Er wordt geen voorwerking van de Maansverduistering genoemd, evenmin als een duur tot het eind van 1560.
In hetzelfde boek wordt de Maansverduistering en de duur van de uitwerking ook besproken in de septemberparagraaf, namelijk in de items #410 en #411: 

 #410  Ceste Lune defaillant de sa lumiere, aussi defailliront plusierus de la lumiere de ce monde par maladies fortes & longues.
#411  Dieu par sa grace mitige son ire: car ce mois & troys & demy après seront grandement à craindre par plusieurs & divers assaux: qu'il luy plaise qu'ils n'adviennent.

De in item #411 genoemde duur van "deze maand en aansluitende periode van drie en een halve maand" wijst op een periode die begint op 16 september 1559 en medio januari 1560 eindigt. Dit komt min of meer overeen met de tijdspanne in item #342 en de periode 16 september 1559 - 4 januari 1560 die Leovitius aanhoudt.

 

De tijdspanne van de voorspellingen in "Les Significations…"
Volgens Les Significations… bestrijkt de uitwerking van de Maansverduistering van 16 september 1559 de jaren 1559 en 1560. In de inleiding is dit als zodanig omschreven.[27]
De uitwerking begint in maart 1559 en is duidelijk merkbaar vanaf juni 1559. Dit is gebaseerd op "Mars, de heerser van de Eclips, die in het tiende huis staat". [28] De tijdspanne begint in maart 1559, zes maanden voor de Maansverduistering, en eindigt aan het eind van 1560, bijna vijftien maanden na de Maansverduistering. De gebeurtenissen die in deze tijdspanne vallen en benadrukt zijn, zijn het fatale ongeluk van Henri II op 30 juni 1559, zijn overlijden op 10 juli 1559 en het overlijden van François II op 5 december 1560.[29] Hierin staat Mars op 7:32 Boogschutter oppositie Saturnus retrograde op 9:15 Tweelingen. De positie van Mars is echter onjuist; Mars staat in Steenbok. Er is geen sprake van een Mars-Saturnus oppositie.
De tijdspanne tot het eind van 1560 staat ook in Présages en prose, boek 4, sectie Extrait des commentaires sur l’an 1557, item #187:

Mais quelles miseres, calamitez & facheries nous presage celle eclipse par le reste de ceste année, & Presque de toute celle de 1560! [30]

Het lijkt alsof deze voorspelling moet worden gelezen in de context van de voorgaande items (#184-186) en in het bijzonder de eerste regel van #186, waaruit een zinspeling op het overlijden van Henri II en François II kan worden afgeleid:

Quelques uns des plus Grands mourir…

 

De oorspronkelijke aard van de uitwerking van de Maansverduistering van 16 september 1559
Boek 4 van de Présages en prose begint met een uittreksel van commentaren op het jaar 1559.[31] In item #2, de inleiding (er is niet vermeld aan wie dit is opgedragen), staat:

L’eclipse equinoctial qui apparoistra au mois de Septembre presage de si terribles avantures couchant les esmotions ecclesiastiques que, nonobstant ce que j’avois proposé…[32]

Dit betekent dat de Maansverduistering van 16 september 1559 godsdienstige moeilijkheden tot gevolg heeft. Deze moeilijkheden staan ook in item #130, dat te maken heeft met juni 1559 en waarin een voorwerking van de Maansverduistering staat:

Le mal aux Ecclesiastiques presagé par l’eclipse est plus tost icy, & en plusieurs lieux provenir par mutination en la religion. DIEU pacifiera le tout.[33]

De uitwerking van de Maansverduistering in de vorm van godsdienstige moeilijkheden staat ook in  de items #184 en #185, volgend op de présage voor september 1559:

#184  Dans ce mois l’eclipse Lunaire apparoissant en signes equinoctiaux presage quelque grande chose ès divines ceremonies. Quinetiam aequinoctialia signa in sacerdotibus ac ceremoniis Deorum significationem habent [bien plus, les signes équinoxiaux trouvent leur sens dans le clergé et les rites sacrés].
# 185  Quelque mutation grande, elevation, sedition, mutinerie, conspiration contre les Ecclesiastiques: plus tost leur deminution & rabaissement.[34]

In boek 4 staan ook delen van D'un autre prédiction sur la mêsme année.[35] In deze serie voorspellingen staat een inleiding, opgedragen aan de kardinaal van Lorraine. In item #305 is de uitwerking van de Maansverduistering in de vorm van godsdienstige moeilijkheden als volgt beschreven:

L’eclipse Lunaire, qui est à l’opposite du temps vernal, vient à signifier quelque tumulte & esmotion en la religion Chrestienne, ou bien aux culteurs d’icelle.[36]

Al deze beschrijvingen wijzen op godsdienstige problemen. In de astrologie worden godsdienstige aangelegenheden aangegeven door Jupiter. Ten tijde van de Maansverduistering stond Jupiter (volgens softwaregegevens) op 10:31:00 Vissen in het twaalfde huis, retrograde, vierkant Saturnus retrograde op 6:36:16 Tweelingen in het tweede huis.
Men zou verwachten dat in Les Significations… godsdienstige moeilijkheden het belangrijkste onderwerp zouden vormen, maar dat is niet het geval. In Les Significations…  zijn ze slechts in het kort genoemd.[37] De beschrijving van de uitwerking van de Maansverduistering is gebaseerd op Mars, hetzij in het tiende huis, hetzij in het achtste huis conjunct Antares.

 

Het fatale ongeluk en overlijden van Henri II
Op 30 juni 1559 raakte de Franse koning Henri II tijdens een toernooi dodelijk gewond, vlakbij zijn oog. Hij overleed tien dagen later, op 10 juli 1559.
De Chavigny stelde alles in het werk om aan te tonen dat Nostradamus het overlijden van Henri II en de omstandigheden ervan had voorspeld, in hetzij een Almanach, een Pronostication of in Les Significations….

Volgens De Chavigny voorspelde Nostradamus reeds in 1557 het overlijden van Henri II. De Présages en prose, boek 2, bevat commentaar op 1556 en 1557. In het gedeelte Des présages de l’an 1557 luidt de tekst van item #223:

Democrite et ses Hebdomades fait mention d’un sub Ariete, Zoroastre le met à 1559, puis felicité.[38]

De Chavigny schreef in de kantlijn:

Mort du Roy Henry II présagée à 1559.

Henri II was geboren op 31 maart 1519. Op die datum stond de Zon op de 20e graad Ram. Blijkbaar relateerde De Chavigny item #223 aan Henri II op grond van deze Zonpositie. Hij interpreteerde sub Ariete (onder Aries) als een verwijzing naar het zonneteken van Henri II.

In Présages en prose, boek 3, sectie D’un autre presage sur la mêsme année [1558], luidt de tekst van iitem #257:

Le 28 de Jun portera grand prejudice aux fruits de la terre & des arbres, mais par opposite portera grande utilité aux mains sanguinaires.

De Chavigny schreef in de kantlijn:

Il remarque icy le jour que fut blessé à mort le Roy Henry II 1559.[39]

Oorspronkelijk was deze voorspelling bedoeld voor 28 juni 1558. De uitleg van De Chavigny wijkt één jaar en twee dagen af. De dag (30 juni) is niet correct geciteerd.

In Présages en prose, boek 4, sectie Extrait des commentaires sur l’an 1559, heeft item #130 ook te maken met juni 1559, wat betreft de veronderstelde voorwerking van de Maansverduistering. Item #131 heeft te maken met een Laatste Kwartier, dat volgens softwaregegevens plaatsvond op 27 juni 1559 omstreeks 22:00 uur:

Ce dernier quart sera malin & adustif & tellement enflammé qu’il sera cause par son occulte inimitié de susciter plusieurs sinistres evenemens.

De Chavigny schreef in de kantlijn:

Sinistres evenemens de la fin de Jun 1559 [Henry II blessé à mort].

De tekst van item #133 luidt:

Quelque grand Prince, Seigneur & dominateur souverain mourir, autres defaillir, & autres grandement pericliter.

De Chavigny schreef in de kantlijn:

Icy infailliblement est presagée la mort du Roy Henry II.

Item #134 bevat geen enkele aanwijzing met betrekking tot het overlijden van Henri II, zoals Halbronn in 1999 reeds vaststelde:

La France grandement augmenter, triompher, magnifier, & beaucoup plus le sien Monarque.

De Chavigny dacht echter dat Nostradamus dit schreef om het aanstaande overlijden te maskeren:

Ceci est dit pour deguiser le fait.

Wat betreft het overlijden van Henri II zijn twee data van belang: 30 juni 1559, de datum van het fatale ongeval, en 10 juli 1559, de datum van zijn overlijden. De commentaren van De Chavigny hebben - direct of indirect - te maken met het fatale ongeval van Henri II, waaraan hij uiteindelijk overleed. Blijkbaar vond hij geen voorspelling waarin werd verwezen naar de feitelijke overlijdensdatum.

In Présages en prose, boek 4, sectie D’un autre presage sur la mêsme année [1559], luidt de tekst van item #318:

Vers le milieu de printemps mourrount plusieurs grand presonnages tant du temporal que du spirituel, qui [avant] leur subite surprise avoyent deliberé de faire de garnds cas. DIEU y aura preveu.

De Chavigny schreef in de kantlijn:

Encores cecy se peut entendre du trespass dudit Roy H[enry] & delibe[ration] sure Geneve.[40]

Het fatale ongeval van Henri II vond plaats op 30 juni 1559, dwz. 2,5 weken na het begin van de zomer, in plaats van halverwege de lente.

In La premiere face du Ianus François, besprak De Chavigny het overlijden van Henri II eveneens. In het biografische deel (Brief Discours sur la vie de m. Michel de Nostredame)  schrijft hij over commentaren van Nostradamus, in het bijzonder aangaande juli 1559.[41] De Chavigny verwijst naar het overlijden van Henri II. Met betrekking tot de Centuriën is dit het enige historische feit waarnaar hij verwijst. Hij voegt het overlijden van Henri II toe aan de "erelijst van voorspellingen van Nostradamus". Echter, er bestaat geen document waarin Nostradamus commentaar geeft op juli 1559. In zijn commentaar op de Présage voor januari 1559 schreef De Chavigny dat het overlijden van Henri II de voorbode was van alle opvolgende moeilijkheden.[42]

De Chavigny wilde door middel van (zijn commentaar op) voorspellingen van Nostradamus aantonen dat het overlijden van Henri II en François II een inleiding was op de godsdienstoorlogen in Frankrijk die in 1562 uitbraken.

 

Het gebruik van de "Eclipsium omnium…"
Leovitius gaf aangaande de Maansverduistering van september 1559 een technische beschrijving samen met een horoscoop, een specificatie van de duur van de verduistering en de duur van de uitwerking, een beschrijving van de Zon- en Maanpositie tijdens een Maansverduistering en een astrologische voorspelling, getiteld: praedictio astrologica ad annum domini 1559. & 1560. Torné-Chavigny schreef in 1879 in zijn brief dat wat betreft de Maansverduistering van september 1559, de inhoud van Eclipsium omnium… "woord voor woord" was gekopieerd. [43]
Nauwgezet onderzoek laat zien dat hierover meer kan worden gezegd.

Het enige deel van de geschriften van Leovitius aangaande de Maansverduistering van september 1559 dat werd overgenomen in Les Significations… was praedictio astrologica… De eerste twee regels van predictio astrologica… zijn vertaald in het begin van are translated in the beginning of Les Significations…De opmerkingen over de duur van de uitwerking (maart 1559 – eind 1560) en over Mars in het midden van de hemel, werden niet gekopieerd uit het boek van Leovitius. De zevende regel in  praedictio astrologica… (Cum autem eclipsis Lunae in gradu 2.Arietis fiat…) is vertaald aan het eind van p.449 van de Chevignard-editie. Alles ertussenin is toegevoegd door de schrijver van Les Significations…

De weinige voorspellingen van Leovitius zijn sterk bewerkt. De zin Tertio cum Mars dispositor eclipsis octauam domum occupet… staat in de Chevignard-editie in het midden van p.451. Het effect van de Mars-Antares conjunctie  is sterk uitgewerkt, waarna de Franse tekst min of meer de tekst van praedictio astrologica… volgt tot ongeveer 1/3 van p.451 van de Chevignard-editie. Dan volgt een serie aanvullingen, inclusief de afkorting H.T.H.N.S., en pas op 1/3 van p.453 van de Chevignard-editie verschijnt de originele tekst van Leovitius weer met opmerkingen over Jupiter in het twaalfde huis. Dan volgt een serie uitwerkingen tot pp.454-455 van de Chevignard-editie (de opmerkingen over Venus driehoek Jupiter). Het afsluitend gedeelte van praedictio astrologica… staat verspreid op pp.459-460 van de Chevignard-editie. De Dierenriemtekens en regio's, die op het eind van p.459 en het begin van p.460 staan vermeld, zijn niet overgenomen uit praedictio astrologica…

De voorspellingen van Leovitius waren gebaseerd op vier astrologische argumenten. De veronderstelde Mars-Antares conjunctie was het derde argument:

Tertio cum Mars dispositor eclipsis octauam domum occupet, non procul ab Antare constititus, stella fixa…

In Les Significations… luidt de vertaling hiervan:

Or il faut entendre que voyant Mars principal dominateur de l’eclipse occupant la 8. maison non esloignée d’Antare qui est une estoile fixe…[44]

De verwijzing naar het derde argument van Leovitius is weggelaten.

Het vierde en laatste argument van Leovitius had te maken met Jupiter in het twaalfde huis:

Vltimo cum Iupiter particeps eclipsis in duodecima dome resideat & ab utroque maligno planeta hostiliter irradietur…

In Les Significations…luidt de vertaling hiervan:

Finablement par le dernier poinct, quant à sa signification, voyant que Iupter participant se trevve […]dans la douzieme maison…[45]

Hoewel de vertaling de originele tekst in Eclipsium omnium… min of meer volgt, zijn de woorden finablement, par le dernier poinct betekenisloos, omdat in Les Significations… niet wordt verwezen naar de andere drie argumenten.

In Les Significations…staat het jaar 1605 vermeld:

…menasse quelque cas que tel autre & beaucoup plus sinister & calamiteux adviendra l’an 1605…[46]

Deze toevoeging staat niet in Eclipsium omnium… De kans bestaat dat de schrijver van Les Significations… het feit uitwerkte dat de Zonsverduistering van 2 oktober 1605 de laatste verduistering was die werd behandeld door Leovitius in Eclipsium omnium… [47] Leovitius schreef dat er 1606 geen zichtbare verduisteringen zouden zijn.

In alle horoscopen van Zons- en Maansverduisteringen in Eclipsium omnium…staan de zodiacale lengten van Zon en Maan vermeld tot op de boogseconde nauwkeurig voor het precieze tijdstip van de Eclipsen. In Pronostication nouvelle pour l’an mil cinq cens cinquante & huict bespreekt Nostradamus de Maansverduistering van 2 april 1558, 12:32 uur. De Maan zou tijdens de Eclips op 15:44 Weegschaal staan.[48] Hedendaagse software laat zien dat 2 april 1558, 12:32, is niet gerelateerd aan middernacht 2 april 1558, maar aan het middaguur van 2 april 1558, en dat deze gegevens moeten worden omgezet in 3 april 1558, 0:32 uur. De gegeven Maanpositie is die van de Maan om 12:00 uur Ware Plaatselijke Tijd voor Venetië (15:26:46 Weegschaal). Videl (1558) veronderstelde dat Nostradamus 12-uurs posities overnam uit efemeriden, zonder te interpoleren.[49] De omgezette datum en tijd (3 april 1558, 0:32), komt overeen met berekeningen met hedendaagse software voor Venetië. De Maan stond op 22:27:27 Weegschaal. Volgens Leovitius vond de Maansverduistering plaats op 2 april 1558, 13:01 = 3 april 1558, 1:01 Ware Plaatselijke Tijd, Augsburg. De Maan stond op 22:44:13 Weegschaal.

Leovitius besprak de Maansverduistering van 3 april 1558 en de Zonsverduistering van 18 april 1558. Nostradamus besprak alleen de Maansverduistering van 3 april 1558. De Maanpositie die hij opgaf, wat niet degene die was berekend door Leovitius, maar de positie om 12:00 uur op 2 april 1558. Nostradamus schreef niets over de Zonsverduistering van 18 april 1558. Hij classificeerde deze verduistering als een gewone Nieuwe Maan.[50] Dit, het tijdstip van de Maansverduistering en het vermelden van de positie van de Maan om 12:00 uur in plaats van de precieze positie ten tijde van de Maansverduistering, wijst erop dat hij tijdens het schrijven van de 1558-Pronostication geen gebruik maakte van de Eclipsium omnium… Hij gebruikte gegevens uit een efemeride, zonder interpolatie.

De verhandeling van De Chavigny over de Maansverduistering van september 1559 
Het laatste deel van boek 4 van de Présages en prose bevat een uittreksel van een derde verhandeling van De Chavigny over de Maansverduistering van september 1559. Zijn citaten uit Les Significations… zijn niet altijd letterlijk. Soms laat hij zinnen of opmerkingen weg, soms voegt hij opmerkingen toe.

De Chavigny zag het onverenigbare van de twee series horoscoopgegevens in Les Significations… over het hoofd. Item #444 heeft te maken met Mars in het midden van de hemel.[51] Item #456 heeft te maken met Mars in het achtste huis conjunct Antares.[52]

In de Verhandeling handhaaft De Chavigny de tijdspanne van maart 1559 tot eind 1560.[53]

Er zijn twee items die essentieel verschillen van Les Significations… De tekst van item #450 in de Verhandeling luidt:

Et pource que l’eclipse de la Lune se fait au 2e degree d’Aries…[54]

In Les Significations… luidt de tekst:

Et pource que l’eclipse est en partie entre Pisces, & du deuxiesme degree d’Aries…[55]

In de Verhandeling is het teken Vissen weggelaten, zijn de woorden second degree gedrukt in cijfers en is de aard van de Eclips aangegeven (een Maansverduistering).

In Eclipsium omnium… luidt de tekst:

Cum autem eclipsis Lunae in gradu 2. Arietis fiat…

In dit geval is de tekst van de Verhandeling een letterlijke vertaling van de tekst van Leovitius.

Item #460 van de Verhandeling luidt:

En outre voyant que Jupiter participe en ceste eclipse, residant en la XIIe maison, par les deux malins planetes hostilement frappe comme ennemis mortels qu’ils sont de luy…[56]

In Les Significations… luidt de tekst:

Finablement par le dernier poinct, quant à sa signification, voyant que Iupiter participant se trevve de ceste eclipse aux regions plus orientales approchant du 37.38.39.40.41.42. & 45. degrez de hauteur par la superiorité du iour resident dans la douzieme maison & p. deux mauuais planetes pleins de toute maligne radiation hostilement comme ennemis mortels, & sont irradialement frappés…[57]

In de Verhandeling zijn de altitudegegevens weggelaten.

In Eclipsium omnium…luidt de tekst:

Vltimo cum Iupiter particeps eclipsis in duodecima domo resideat, & ab utroque maligno planeta hostiliter irradietur…

Hoewel niet zo duidelijk als in het geval van item #450 is de tekst van item #460 ook een letterlijke vertaling van de tekst in Eclipsium omnium… Deze twee items illustreren dat De Chavigny tijdens het schrijven van de Verhandeling de Eclipsium omnium… als referentie gebruikte.

 

Samenvatting en conclusies
Les Significations…bevat:

  • Astrologische verwijzingen naar twee horoscopen aangaande de Maansverduistering van 16 september 1559.

  • De inhoud (met uitwerkingen en aanvullingen) van praedictio astrologica ad annum domini 1559. & 1560 door Leovitius.

  • Een repliek op critici van Nostradamus.

De voorspellingen in Les Significations… lopen van maart 1559 tot eind 1560.

In het geval van de Maansverduistering van april 1558 citeerde Nostradamus de regels van Ptolemeus met betrekking tot de tijdspanne van het effect en paste hij ze onverkort toe. In het geval van de Maansverduistering van september 1559 wijzen de items #342 en #411 in Présages en prose, boek 4, sectie D’un autre presage sur la mêsme année [1559] erop dat Nostradamus, de regels van Ptolemeus toepassend, een tijdspanne berekende van ongeveer 3,5 maanden, uitgaande van september 1559.

Volgens Leovitius zou het effect van de Maansverduistering lopen van 16 september 1559 tot 4 januari 1560. Het fatale ongeluk en overlijden van Henri II vonden plaats vóór 16 september 1559. Het overlijden van François II vond plaats ná 4 januari 1560. Deze gebeurtenissen kunnen nooit zijn voorspeld op grond van de Maansverduistering van september 1559 omdat ze buiten het tijdsbestek van de uitwerking liggen. Deze Eclips heeft geen enkel verband met het fatale ongeluk en overlijden van Henri II en het overlijden van François II.

In Les Significations…is de tijdspanne van de uitwerking van de Maansverduistering met opzet herzien in beide richtingen: een vroeger begin, een later einde. Het doel was om de Maansverduistering te verbinden aan de noodlottige gebeurtenissen die de Valois-dynastie troffen. Dit kan alleen zijn gedaan ná 5 december 1560, de datum van overlijden van François II. Het betekent dat het schrijven van Les Significations… ergens ná 5 december 1560 begon in plaats van dat het was voltooid op 14 augustus 1558.

De astrologische argumenten wat betreft de tijdspanne van 21 maanden zin onjuist. In Les Significations… zijn twee horoscopen gebruikt. In één ervan staat Mars correct vermeld: in het tiende huis. Deze positie zou ten grondslag liggen aan de tijdspanne van 21 maanden, omdat Mars de heerser is van de Eclips. In de andere horoscoop, overgenomen uit Eclipsium omnium…, staat Mars in het achtste huis op 7:32 Boogschutter, conjunct Antares en oppositie Saturnus retrograde. Ook deze configuratie zou ten grondslag liggen aan de tijdspanne van 21 maanden. Het onverenigbare van deze gegevens terzijde latend, is het zo dat volgens traditionele regels de duur van de tijdspanne van de uitwerking van een Eclips afhankelijk is van of het om een Zons- of een Maansverduistering gaat. De tijdspanne van de uitwerking is berekend door de duur van de Eclips om te zetten in dagen. De positie van de heerser van de Eclips of andere planeten is niet relevant.

De schrijver van Les Significations… realiseerde zich niet dat de twee horoscopen onverenigbaar zijn. Hij realiseerde zich evenmin dat hij twee verschillende posities van Mars gebruikte om zijn voorspellingen op te baseren. Hij zag ook het feit over het hoofd dat Leovitius de berekening van de tijdspanne van de uitwerking van de Maansverduistering specificeerde.

De authenticiteit van Les Significations… is ook twijfelachtig vanwege de oorspronkelijke voorspellingen van de uitwerking van de Maansverduistering van september 1559. In In Présages en prose, boek 4, het commentaar op series voorspellingen voor 1559, wordt vier tot vijf keer geschreven dat de uitwerking zich voltrekt op godsdienstig vlak. In Les Significations… werd de nadruk verschoven van godsdienst naar moeilijkheden voor de Valois-dynastie.

Wat betreft de ontleningen aan Eclipsium omnium… in Les Significations...  moet worden opgemerkt dat in Pronostication nouvelle pour l’an mil cinq cens cinquante & huict, Nostradamus alleen de Maansverduistering van april 1558 besprak. Leovitius besprak zowel de Maansverduistering van april 1558 als de Zonsverduistering van die maand. Nostradamus classificeerde die Zonsverduistering als een gewone Nieuwe Maan.
Volgens de 1558-Pronostication, stond de Maan gedurende de Maansverduistering van april 1558 op 15:44 Weegschaal. In werkelijkheid was dit de positie om 12:00 uur op 2 april 1558. De Maansverduistering vond plaats op 3 april 1558, kort na middernacht. Volgens Leovitius stond de Maan op 22:44:13 Weegschaal, wat wordt bevestigd door hedendaagse software. In Eclipsium omnium… presenteerde Leovitius altijd horoscopen, berekend voor het tijdstip van Eclipsen, met Maanposities tot op de boogseconde nauwkeurig. In het geval van de 1558-Pronostication  maakte Nostradamus geen gebruik van de Eclipsium omnium…, maar van efemeridengegevens met een exactheid tot op de boogminuut nauwkeurig. Als in de overige Almanachs en Pronostications de Maanposities gedurende Eclipsen het resultaat zijn van overname uit efemeriden, met een exactheid tot op de boogminuut nauwkeurig, kan worden geconcludeerd dat Nostradamus de Eclipsium omnium…in het geheel niet heeft gebruikt. Dit maakt het erg onwaarschijnlijk dat hij de schrijver is van Les Significations…

De astrologische bevindingen, gepresenteerd in dit artikel, versterken de conclusie van Halbronn dat Les Significations… niet kan worden toegeschreven aan Nostradamus. De vraag is of Les Significations… in zijn geheel door iemand anders dan Nostradamus is geschreven of dat er elementen in staan die oorspronkelijk door Nostradamus zijn geschreven.
Rond 1558 was Nostradamus hevig bekritiseerd door bijvoorbeeld Hercules le François en Laurent Videl. Het is heel goed mogelijk dat hij hen van repliek diende. Deze repliek kan geheel of gedeeltelijk zijn opgenomen in Les Significations…
Het lijkt onmogelijk dat Nostradamus in 1558 een verhandeling schreef over een Maansverduistering in september 1559 die later deel zou uitmaken van Les Significations… Hij paste de regels toe van Ptolemeus aangaande de tijdspanne van Eclipsen. Het is onmogelijk dat hij met een tijdspanne van 21 maanden rekende. Astrologische gegevens in de 1558-Pronostication wat betreft de Maansverduistering en de Zonsverduistering van april 1558 (de laatste geclassificeerd als een Nieuwe Maan) doen de vraag rijzen of hij überhaupt gebruik heeft gemaakt van de Eclipsium omnium…

Er zijn redenen om te veronderstellen dat De Chavigny de auteur of samensteller is van Les Significations…  
Bij het schrijven/samenstellen van Les Significations… kan het doel van De Chavigny zijn geweest: zijn lezers ervan te overtuigen dat Nostradamus, in het front van zijn critici, het presteerde om het overlijden van Henri II en François II te voorspellen, dat de inleiding zou vormen op de godsdienstoorlogen in Frankrijk die in 1562 zouden uitbreken.  Men zou ook kunnen zeggen dat deze godsdienstoorlogen werden voorafgegaan door een Eclips, een van oudsher onheilspellend voorteken.
De Chavigny heeft wanhopig geprobeerd te bewijzen dat Nostradamus de omstandigheden van het overlijden van Henri II heeft voorspeld en het overlijden van François II. In zijn commentaren op het fatale ongeval en overlijden van Henri II verdraaide hij de oorspronkelijke voorspellingen meer dan eens. Hij noemde zelfs niet-bestaande documenten zoals een uitleg door Nostradamus van de tweede Centurie of diens commentaar op juli 1559.
In zijn verhandeling over de Maansverduistering van september 1559 citeerde De Chavigny letterlijk uit Eclipsium omnium… in plaats van uit Les Significations… Dit betekent dat hij een exemplaar heeft bezeten van de Eclipsium omnium… Theoretisch gezien was hij in staat om de inhoud van dit exemplaar aan te vullen met zijn eigen geschriften.
In zijn verhandeling over de Maansverduistering van september 1559 handhaafde De Chavigny de tijdspanne van 21 maanden wat betreft de duur van de uitwerking van de Maansverduistering. Hij zag de onverenigbaarheid van de horoscopen in Les Significations… over het hoofd, evenals de betekenis van de volledige titel van praedictio astrologica… en de berekeningen van Leovitius wat betreft de tijdspanne van de uitwerking. Hij kan dit ook over het hoofd hebben gezien toen hij bezig was met het schrijven/samenstellen van Les Significations… 

 

De Meern, 4 september 2003
T.W.M. van Berkel

 

Noten
De titels, de plaats en het jaar van uitgifte van de publicaties van de in deze noten genoemde auteurs staan in de bibliografie.

  1. Benazra, p.24. De werkelijke naam van Hercules le François is onbekend. Waarschijnlijk was hij een protestant die Nostradamus aanviel, wiens voorspellingen te gunstig zouden zijn voor katholieken. [tekst]

  2. Chevignard, p.443.  [tekst]

  3. Chevignard, p.447. De datum waarop de Almanach 1559 werd voltooid, is onbekend. Nostradamus schreef de Almanachs normaal gesproken in de lente (Benazra, privé-correspondentie). Uit de door Halbronn gebruikte Engelse vertaling van de Almanach-1559 blijkt dat dit boek voltooid was rond eind mei 1558 (Halbronn, 1999).   [tekst]

  4. Chevignard, p. 450. De tekst van Les Significations… werd afgesloten met de regels: De Salon ce 14.d’Aoust,1558. Faciebat Michaël Nostradamus Salonae petreae provinciae, 1558. pro annum 1559. & 1560. [tekst]

  5. Op de voorpagina van Les Significations… staat het jaar van uitgifte niet vermeld (Chevignard, p.445). Er staat een "privilege" op vermeld (waarmee aan de uitgever exclusieve rechten worden verleend, en waarin meestal de datum van toekenning staat), maar de tekst van dit privilege staat niet in de Chevignard-editie. Het privilege dat op p.442 van de Chevignard-editie staat en voorafgaat aan Les Significations…, was gedrukt in Pronostication nouvelle pour l’an mil cinq cens cinquante & huict, en gedateerd op 20 september 1557. Het privilege van de "Almanach 1559" (het schrijven van Les Significations… begon kort na de voltooiing van deze Almanach) was toegekend aan Jean Brotot in Lyon op 7 oktober 1558 (Benazra, p.29). [tekst]

  6. Chevignard, p.376-383 en 443. [tekst]

  7. Chevignard, p.444 en p.446. [tekst]

  8. Chevignard, p.443. [tekst]

  9. Chevignard, p.455: comme plus amplement est declaré à l’interpretation de la seconde centurie de mes Propheties… [tekst]

  10. Chevignard, p.382: Ceste interpretation ne fut jamais veuë. [tekst]

  11. Halbronn, 1999. Cf. Chevignard, p.341: La France grandement augmenter, triompher, magnifier, & beaucoup plus le sien Monarque (Présages en prose", boek 4, Extrait des commentaires sur l’an 1559, item #134). [tekst]

  12. Halbronn, 1999. Zie ook: Halbronn, 2002, p.29-34. [tekst]

  13. Chevignard, p.451. Zie ook Leovitius: Eclipsium omnium, sectie praedictio astrologica ad annum domini 1559. & 1560. De schrijver betreurd het dat hij niet de exacte plaatsen kan specificeren van de citaten uit  Eclipsium omnium… omdat de pagina's van dit boek niet zijn genummerd. [tekst]

  14. Chevignard, p.451. [tekst]

  15. Halbronn, 1999: la conjonction de l’étoile fixe Antarès, "coeur du scorpion", avec une planète comme Mars est traditionellement l’annonce de danger à l’oeil. Zie ook: Halbronn, 2002, p.30-33. [tekst]

  16. Zie Halbronn: Le "Janus Gallicus" et les mots rendus en majuscules ou initiales, http://ramkat.free.fr/nhalb5.html  en L’image oubliée d’un Michel de Nostredame, premier exegete des Centuries, http://ramkat.free.fr/nhalb19.html In de Chevignard-editie van Les Significations…, staat de afkorting H.T.H.N.S. op p.452. Oorspronkelijk werd deze afkorting vermeld op Romeinse grafstenen: Hoc Tumulus Haeredem Non Sequitur (dit graf behoort niet toe aan de erfgenaam). De Chavigny veranderde deze betekenis in:Hoc Testamentum Haeredes Non Sequuntur (de erfgenamen tonen geen respect voor dit testament), cf. Chevignard, p.380. [tekst]

  17. Halbronn: Enseignements du témoignage de Videl pour la recherche nostradamologique, http://ramkat.free.fr/nhalb20.html [tekst]

  18. See Site CURA, rubriek Nostradamica, http://cura.free.fr/xxx/26grub1.html [tekst]

  19. Chevignard, p.451: …Mars principal dominateur de l’eclipse occupant la 8. maison non esloignée d’Antare… [tekst]

  20. Halbronn: La fortune des emprunts à Leovitius dans les deux êpitres nostradamiques de 1558, http://ramkat.free.fr/nhalb25.html  [tekst]

  21. Chevignard, p.448. Er is geen verwijzing naar het vierkant van Mars met de Maan en de Zon. Deze vierkanten zijn belangrijk omdat Mars de Maan beheerst die in Ram staat en omdat Mars de heerser is van de Eclips. In Steenbok staat Mars in verheffing. Verder staat Mars sextiel Jupiter retrograde, de medeheerser van de Eclips. [tekst]

  22. Halbronn: La fortune des emprunts à Leovitius… http://ramkat.free.fr/nhalb25.html  [tekst]

  23. Chevignard, p.451-452. [tekst]

  24. Ptolemeus, boek 2, hoofdstuk 7, p.91-92). [tekst]

  25. Chevignard, p.428. [tekst]

  26. Chevignard, p.326. Volgens de Juliaanse kalender betrad de Zon een Dierenriemteken tussen de 11e en 14e van de maand. [tekst]

  27. Chevignard, p.447: …iusques à l’an 1560.presques inclusivement tout l’année […] que je doubte encores que les deux années futures… Dit zijn de jaren 1559 en 1560, gegeven het feit dat Les Significations… verondersteld is te zijn geschreven in 1558. [tekst]

  28. Chevignard, p.448: …ses effectz craintifs commenceront à pululer le commencement dès Mars 1559.[…] mais principalement depuis le mois de Iuin iusques à la fin de l’année, pour cause que Mars occidental meridional ascendant, est gubernateur d’icelle eclipse etant au milieu du ciel… [tekst]

  29. Chevignard, p.452: …l’aspect diametral de Saturne se vient estendre en plusieurs divisions, comme de quadrat et de sinistre opposition […] qu’il faut en ceste année, comprenant la suivante… and p.453: … Iupiter […] resident dans la douxiesme maison, & p. deux mauuais planetes pleins de toute maligne radiation hostilement… De twee malefics zijn Mars (in Boogschutter, sic) en Saturnus retrograde (in Tweelingen). [tekst]

  30. Chevignard, p.347. [tekst]

  31. Dit zijn commentaren op de Almanach pour 1559 (Benazra, privé-correspondentie). [tekst]

  32. Chevignard, p.326. [tekst]

  33. Chevignard, p.341. [tekst]

  34. Chevignard, p.347. [tekst]

  35. Dit zijn commentaren op La Pronostication pour 1559 (Benazra, privé-correspondentie). [tekst]

  36. Chevignard, p.361. [tekst]

  37. Chevignard, p.447-450. [tekst]

  38. Chevignard, p.274. [tekst]

  39. Chevignard, p.320. [tekst]

  40. Chevignard, p.362. [tekst]

  41. De Chavigny, p.6: … il a laissé six enfants, trois fils & trois filles. Le premier des masles nommé Cesar, personnage d’un fort gaillard & gentil esprit, est celuy, auquel il a dedié ses Centuries premieres: duquel nous devons esperer de grandes choses si vrai est ce que j’en ai trouvé en plusiers lieux des Commentaires de sondit pere, notamment sur l’an 1559.& mois de Iullet, où ie renvoy le Lecteur…. [text]

  42. De Chavigny, p.58. In Présages en vers is het commentaar van De Chavigny op deze Présage: Mort du Roy Henry II. (Chevignard, p.132). [tekst]

  43. Chevignard, p.446. [tekst]

  44. Chevignard, p.451. [tekst]

  45. Chevignard, p.453. [tekst]

  46. Chevignard, p.454-455. [tekst]

  47. De Eclipsium omnium… was gepubliceerd in 1556. In dat jaar gold de Juliaanse kalender. Alle data in Eclipsium omnium…zijn volgens de Juliaanse kalender. In oktober 1582 werd deze kalender vervangen door de Gregoriaanse kalender. Volgens de Gregoriaanse kalender vond de zonsverduistering van oktober 1605 plaats op 12 oktober 1605. [tekst]

  48. Chevignard, p.428. [tekst]

  49. Videl, section B1. [tekst]

  50. Chevignard, p.439. [tekst]

  51. Chevignard, p.377. [tekst]

  52. Chevignard, p.379. [tekst]

  53. Chevignard, p.376 (items #441/442) en p.380 (item #457). [tekst]

  54. Chevignard, p.378. [tekst]

  55. Chevignard, p.449-450. [tekst]

  56. Chevignard, p.380. [tekst]

  57. Chevignard, p.453. [tekst]

 

 
top

© T.W.M. van Berkel, De Meern, NL
alle rechten voorbehouden / all rights reserved

top